आदरणीय गोरख बहादुर बिष्ट ‘आनन्द’ दाइप्रति
जय नेपाल !
सर्वप्रथम, तपाईं तथा तपाईंको सम्पूर्ण परिवारमा सुख, शान्ति, सुस्वास्थ्य, समृद्धि र उत्तरोत्तर प्रगतिको हार्दिक मंगलमय शुभकामना व्यक्त गर्दै बडादसैँको पावन अवसरमा हार्दिक शुभकामना अर्पण गर्दछु ।
आदरणीय दाइ,
राजनीतिमा हरेक परिणामले जित र हारको एउटा कथा लेख्छस तर हरेक संघर्षले अनुभव, निष्ठा, त्याग र व्यक्तित्वको एउटा इतिहास निर्माण गरिरहेको हुन्छ । निर्वाचनको परिणाम तत्काल देखिन्छ, तर राजनीतिक जीवनमा आर्जित विश्वास, सामाजिक प्रतिष्ठा र वैचारिक उचाइको मूल्याङ्कन समयले गर्छ ।
हालै सम्पन्न निर्वाचनका क्रममा तपाईंसँग हरपल, हरक्षण सँगसँगै रहेर काम गर्ने अवसर प्राप्त भयो । यस अवधिमा तपाईंलाई नजिकबाट चिन्ने, बुझ्ने र तपाईंमा निहित राजनीतिक संस्कार, वैचारिक निष्ठा, त्याग, समर्पण, धैर्य तथा नेतृत्वप्रतिको प्रतिबद्धतालाई अनुभूत गर्ने अवसर पाएँ । मेरा लागि यो केवल एउटा चुनावी अभियान थिएनस बरु राजनीति, नेतृत्व, सम्बन्ध र मानवीय स्वभावलाई नजिकबाट बुझ्ने महत्वपूर्ण पाठशाला पनि थियो ।
अधिवेशनका ती सात दिन हामीले आफ्नो तर्फबाट कुनै कसर बाँकी राखेनौँ । समय, श्रम, बुद्धि, विवेक र सामथ्र्यले भ्याएसम्म तपाईंको पक्षमा अनुकूल परिणाम ल्याउन इमानदार प्रयास ग-यौँ । जितको अपेक्षासहित मैदानमा उत्रिएका हामीले अन्ततः अपेक्षित परिणाम प्राप्त गर्न सकेनौँ । यो यथार्थलाई स्वीकार गर्नुपर्छ । लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा जनमत वा प्रतिनिधिहरूको मतबाट प्राप्त परिणामलाई सम्मान गर्नु राजनीतिक संस्कारको अनिवार्य पक्ष हो ।
तर, दाइ, निर्वाचनमा पराजित हुनु र राजनीतिक योगदानमा कमजोर हुनु एउटै कुरा होइन । मतपरिणामले एउटा निश्चित समयको राजनीतिक परिस्थिति प्रतिबिम्बित गर्छस त्यसले कुनै व्यक्तिको वर्षौँको संघर्ष, निष्ठा, त्याग, संगठनप्रतिको योगदान र समाजमा स्थापित पहिचानको सम्पूर्ण मूल्याङ्कन गर्न सक्दैन । एउटा निर्वाचनले कसैलाई विजेता र कसैलाई पराजित घोषित गर्न सक्छ, तर त्यसकै आधारमा व्यक्तिको सम्पूर्ण राजनीतिक उचाइ निर्धारण गर्न सकिँदैन । पद र परिणाम अस्थायी हुन सक्छन्, तर विचार, चरित्र र योगदानले निर्माण गरेको प्रतिष्ठा दीर्घकालीन हुन्छ ।
चुनावी अभियानका क्रममा मैले राजनीतिक सम्बन्ध र व्यवहारका केही पक्षलाई नजिकबाट नियाल्ने अवसर पनि पाएँ । तपाईंको पक्षमा सहयोग नगर्ने केही व्यक्तिहरूबाट तपाईंका पक्षमा समर्पित भएर खटिएका साथीहरूलाई ‘ठेकेदार’ जस्ता टिप्पणीमार्फत होच्याउने प्रयास भएको सुनियो र देखियो । त्यस्ता टिप्पणीप्रति सम्बन्धित व्यक्तिहरूबाट अपेक्षित स्पष्टता वा जिम्मेवार प्रतिवाद नदेखिँदा मनमा स्वाभाविक प्रश्नहरू उब्जिए ।
कुनै उम्मेदवारलाई समर्थन गर्नु वा नगर्नु व्यक्तिको स्वतन्त्र राजनीतिक निर्णय हो । सबैले एउटै पक्षमा उभिनुपर्छ भन्ने आग्रह गर्नु पनि उचित होइन । तर आफूले समर्थन नगरेको व्यक्तिका लागि कठिन परिस्थितिमा खटिएका साथीहरूको योगदानमाथि प्रश्न उठ्दा निष्पक्ष दृष्टिकोण राख्न नसक्नु र परिणामपछि तिनै प्रयासको मूल्याङ्कन आफ्नो सुविधाअनुसार गर्नु भने आत्मसमीक्षाको विषय अवश्य हो ।
राजनीतिमा असहमति राख्न पाइन्छ, प्रतिस्पर्धा गर्न पाइन्छ र फरक धारणा राख्न पनि पाइन्छ । तर असहमतिको अर्थ अरूको निष्ठामाथि प्रहार गर्नु होइन । कसैको राजनीतिक निर्णयसँग सहमत नहुँदैमा उसको योगदानलाई अवमूल्यन गर्ने अधिकार कसैलाई हुँदैन । राजनीतिक संस्कारको वास्तविक परीक्षा आफूले समर्थन गरेको पक्षको प्रशंसा गर्दा होइन, आफूले समर्थन नगरेको पक्षको योगदानको निष्पक्ष मूल्याङ्कन गर्दा हुन्छ ।
आज निर्वाचनको परिणामपछि केही व्यक्तिहरूबाट ‘म भएको भए चुनाव जिताइदिन्थेँ’ भन्ने आशयका अभिव्यक्ति सुनिन थालेका छन् । यस्ता अभिव्यक्तिमाथि प्रश्न उठ्नु अस्वाभाविक होइन । किनकि चुनाव जिताउन सक्ने दाबी गर्नु र चुनावका चुनौतीपूर्ण दिनहरूमा जिम्मेवारी लिएर मैदानमा उभिनु नितान्त फरक कुरा हुन् । परिणाम आएपछि सम्भावनाको चर्चा गर्न सजिलो हुन्छस तर परिणाम निर्माणका लागि आवश्यक पर्ने समय, श्रम, संगठनात्मक समन्वय, त्याग र जिम्मेवारीको भार बोक्नु त्यति सहज हुँदैन ।
‘जिताइदिन्थेँ’ भन्नु एउटा दाबी होस जितका लागि आवश्यक पर्दा जिम्मेवारी बहन गर्नु वास्तविक योगदान हो । चुनावी मैदानमा उपस्थित भएर कठिनाइको सामना गर्नु, साथीहरूको मनोबल कायम राख्नु, संगठनलाई गतिशील बनाउनु र अनुकूल परिणामका लागि निरन्तर प्रयत्न गर्नुको आफ्नै महत्त्व हुन्छ । यी सबै पक्षको अनुभव र मूल्याङ्कन नगरी परिणामपछि गरिने दाबीले मात्र कसैको क्षमता वा योगदान प्रमाणित गर्दैन । दाबीभन्दा व्यवहार, अभिव्यक्तिभन्दा जिम्मेवारी र आश्वासनभन्दा कर्मको महत्व बढी हुन्छ ।
हिजो आवश्यक समयमा साथ दिन अग्रसर नहुनेहरू आज परिणामपछि आफूलाई निर्णायक भूमिकामा प्रस्तुत गर्न खोज्छन् भने विगतको व्यवहार र वर्तमान अभिव्यक्तिबीच तुलना हुनु स्वाभाविक हो । यो कसैप्रतिको व्यक्तिगत पूर्वाग्रह होइनस राजनीतिक जवाफदेहिता र व्यवहारको निरन्तरतासँग सम्बन्धित प्रश्न हो । आखिर राजनीति परिणामपछि गरिने विश्लेषण मात्र होइनस परिणाम निर्माणका लागि गरिएको प्रयास, कठिन समयमा निर्वाह गरिएको जिम्मेवारी र संगठनप्रति देखाइएको प्रतिबद्धताको समग्र अभिव्यक्ति पनि हो ।
दाइ, अवसर र परिस्थितिअनुसार सम्बन्ध, धारणा र व्यवहार बदलिने प्रवृत्ति राजनीतिमा नयाँ होइन । कतिपय अवस्थामा शक्तिको निकटतालाई नै राजनीतिक सफलता ठान्ने र परिस्थितिअनुसार प्रशंसा, मौनता वा दूरीको सहारा लिने प्रवृत्ति पनि देखिन्छ । तर क्षणिक लाभका आधारमा बदलिने सम्बन्ध र विचार तथा सिद्धान्तमा आधारित सम्बन्धबीच ठूलो अन्तर हुन्छ ।
राजनीतिक सम्बन्धको वास्तविक गहिराइ अनुकूल परिस्थितिमा व्यक्त गरिने प्रशंसाले मात्र मापन हुँदैन । प्रतिकूल समयमा देखाइने सद्भाव, असहमतिका बीच कायम रहने सम्मान र व्यक्तिगत लाभभन्दा माथि उठेर निर्वाह गरिने जिम्मेवारीले नै सम्बन्धको वास्तविकता उजागर गर्छ ।
यद्यपि, कसैको नियतबारे हतारमा निष्कर्ष निकाल्नु वा व्यक्तिलाई आरोपित गर्नु मेरो उद्देश्य होइन । व्यक्तिको वास्तविक मूल्याङ्कन उसका निरन्तर व्यवहार, निर्णय र भूमिकाका आधारमा हुनुपर्छ । राजनीतिक जीवनमा कसले के भन्यो भन्ने कुरा महत्वपूर्ण त हुन्छ नै, तर उसले कुन समयमा के ग-यो भन्ने प्रश्न अझ महत्वपूर्ण हुन्छ ।
यही सन्दर्भमा एउटा स्वाभाविक प्रश्न उठ्छ—हिजो तपाईंको राजनीतिक योगदान, अनुभव र व्यक्तित्वलाई पर्याप्त महत्त्व नदिनेहरू आज तपाईंलाई कुन दृष्टिले हेरिरहेका छन्रु के उनीहरूको दृष्टिकोण विचार, सिद्धान्त र राजनीतिक मूल्यमा आधारित छ, वा तत्कालीन परिस्थिति र व्यक्तिगत स्वार्थअनुसार प्रभावित भइरहेको छरु यसको उत्तर आरोप, प्रत्यारोप वा क्षणिक अभिव्यक्तिले होइन, समयसँगै देखिने उनीहरूको व्यवहार र भूमिकाले दिनेछ ।
राजनीतिमा व्यक्तिको वास्तविक उचाइ उसले कति प्रशंसा पायो भन्ने कुराले मात्र निर्धारण गर्दैनस उसले कति चुनौतीको सामना ग¥यो, कति जिम्मेवारी निर्वाह ग-यो र आफ्नो सिद्धान्तप्रति कति इमानदार रह्यो भन्ने कुराले पनि निर्धारण गर्छ ।
आदरणीय दाइ, तपाईंको राजनीतिक पहिचान अरू कसैको छायामा निर्माण भएको होइन । तपाईं आफ्नै विचार, अनुभव, निष्ठा, संघर्ष र योगदानका आधारमा स्थापित राजनीतिक व्यक्तित्व हुनुहुन्छ । तपाईंको मूल्याङ्कन गर्दा कसले तपाईंलाई समर्थन ग¥यो, कसले गरेन, कसले प्रशंसा ग-यो वा कसले आलोचना ग¥यो भन्ने पक्षलाई मात्र आधार बनाउनु न्यायोचित हुँदैन ।
तपाईंमा रहेको राजनीतिक संस्कार, त्याग, समर्पण र नेतृत्वप्रतिको प्रतिबद्धतालाई मैले नजिकबाट अनुभव गरेको छु । त्यसैले कुनै व्यक्तिले तपाईंलाई नेता स्वीकार गरेको वा नगरेको आधारमा तपाईंको राजनीतिक व्यक्तित्वको उचाइ घटबढ हुन्छ भन्ने म ठान्दिनँ । नेतृत्वको वास्तविक आधार पद, प्रशंसा र चाकडीभन्दा माथि हुन्छ । त्यो विचारप्रतिको निष्ठा, जिम्मेवारीबोध, सहकर्मीप्रतिको सम्मान र निरन्तर राजनीतिक योगदानमा अभिव्यक्त हुन्छ ।
कसैको समर्थनले तपाईंको आत्मविश्वासलाई ऊर्जा दिन सक्छ, तर तपाईंको सम्पूर्ण पहिचान निर्माण गर्ने आधार त्यो समर्थन मात्र होइन । त्यसैगरी, कसैको असमर्थनले तपाईंको योगदानको ऐतिहासिक महत्व समाप्त गर्न सक्दैन । आफ्नो राजनीतिक उचाइ अरूले दिएको मान्यता वा अस्वीकृतिमा होइन, आफ्नै कर्म, चरित्र र योगदानमा खोज्न सक्नु नै परिपक्व नेतृत्वको परिचय हो ।
राजनीतिमा आलोचना र असहमति स्वाभाविक छन् । संगठनभित्र फरक मत हुनु लोकतान्त्रिक जीवनको सुन्दर पक्ष हो । तर अवसरअनुसार नजिकिने र टाढिने प्रवृत्तिभन्दा माथि उठेर सिद्धान्त, संगठन र सम्बन्धप्रति इमानदार रहन सक्नु नै वास्तविक राजनीतिक संस्कार हो । नेतृत्वको गरिमा अरूलाई सानो देखाएर बढ्दैनस आफ्नै आचरण, विचार र जिम्मेवारीबाट स्थापित हुन्छ ।
दाइ, आजको परिणामपछि कसैप्रति अनावश्यक कटुता राख्नुपर्ने आवश्यकता छैन । न त प्रत्येक टिप्पणीको जवाफ शब्दबाटै दिनुपर्छ ।
कतिपय प्रश्नको उत्तर समयले दिन्छ, कतिपय आलोचनाको जवाफ कर्मले दिन्छ र कतिपय दाबीको परीक्षण व्यवहारले गर्छ । त्यसैले आवेगभन्दा विवेक, प्रतिक्रियाभन्दा आत्मसमीक्षा र निराशाभन्दा रचनात्मक सोचलाई प्राथमिकता दिनु उचित हुन्छ ।
हामीले प्राप्त परिणामलाई वस्तुनिष्ठ रूपमा समीक्षा गर्नुपर्छ । कहाँ कमजोरी रह्यो, कुन पक्षमा अपेक्षित समर्थन जुटाउन सकिएन, संगठनात्मक समन्वयमा के सुधार आवश्यक छ र आगामी दिनमा संगठनलाई कसरी अझ सुदृढ बनाउन सकिन्छ भन्ने विषयमा गम्भीर छलफल गर्नुपर्छ । निर्वाचनमा प्राप्त अनुभवलाई व्यक्तिगत असन्तुष्टि वा आपसी आरोपप्रत्यारोपमा सीमित नगरी भविष्यको राजनीतिक यात्राका लागि उपयोगी पाठमा रूपान्तरण गर्न सक्नु नै हाम्रो परिपक्वता हुनेछ ।
हाम्रो प्रयास अपेक्षित परिणाममा परिणत हुन सकेन, तर त्यसले हाम्रो इमानदार प्रयासको महत्व समाप्त गरेको छैन । हामीले समय दिएका छौँ, श्रम गरेका छौँ, चुनौतीको सामना गरेका छौँ र एउटा राजनीतिक उद्देश्यका लागि आफ्नो सामथ्र्य प्रयोग गरेका छौँ । परिणाम हाम्रो अपेक्षाअनुसार आएन, तर यस अवधिमा प्राप्त अनुभव, स्थापित सम्बन्ध र तपाईंप्रतिको सम्मान यथावत् छन् ।
लोकतन्त्रमा जित्नेले जिम्मेवारी पाउँछ र हार्नेले पनि आफ्नो अनुभव, विचार र योगदानमार्फत राजनीति तथा समाजलाई समृद्ध बनाउन सक्छ । त्यसैले निर्वाचनको परिणामलाई अन्तिम गन्तव्य ठान्नुको सट्टा आगामी यात्राको समीक्षा गर्ने अवसरका रूपमा लिनुपर्छ । पराजयबाट पाठ सिक्ने र सफलताबाट विनम्रता ग्रहण गर्ने संस्कार नै लोकतान्त्रिक राजनीतिको सुन्दरता हो ।
अन्त्यमा, आदरणीय दाइ, तपाईंप्रतिको मेरो सम्मान कुनै पद, परिणाम वा परिस्थितिमा निर्भर छैन । चुनावी अभियानमा तपाईंलाई नजिकबाट बुझ्ने अवसरले तपाईंप्रतिको मेरो दृष्टिकोणलाई अझ स्पष्ट बनाएको छ । आगामी दिनमा पनि तपाईंको राजनीतिक अनुभव, विचार, निष्ठा र योगदानले संगठन तथा समाजलाई सकारात्मक दिशा दिन सकोस् भन्ने हार्दिक अपेक्षा राख्दछु ।
निर्वाचनको परिणाम एउटा अध्यायको अन्त्य हुन सक्छ, तर राजनीतिक यात्राको अन्त्य होइन । मतको गणनाले जित र हार छुट्याउन सक्छ, तर व्यक्तिको सम्पूर्ण योगदानको अन्तिम फैसला गर्न सक्दैन । समयसँगै कर्मको मूल्याङ्कन हुन्छ, व्यवहारले सम्बन्धको वास्तविकता देखाउँछ र निष्ठाले व्यक्तिको पहिचान स्थापित गर्छ ।
हामीले विगतबाट सिकौँ, वर्तमानलाई विवेकपूर्ण ढङ्गले स्वीकार गरौँ र भविष्यलाई अझ जिम्मेवार, एकताबद्ध तथा सुदृढ बनाउने संकल्पका साथ अघि बढौँ ।
तपाईंको सुस्वास्थ्य, दीर्घायु, सुखमय जीवन र आगामी राजनीतिक यात्राको सफलताको हार्दिक कामना गर्दछु ।
उहीँ तपाईंको शुभेच्छुक,
हेमन्त बाजे
प्रदेश सभापति
नेपाली कांग्रेस, कैलाली क्षेत्र नं. ४ (क)
जय नेपाल !