डडेल्धुराको अजयमेरु गाउँपालिका–४, चौडीबाट सुरु भएको खगराज भट्टको राजनीतिक यात्रा सहज र छोटो थिएन। किशोरावस्थामै राजनीतिमा प्रवेश गरेका भट्टले भूमिगत जीवन, जेल, संगठन निर्माण, चुनावी पराजय, सत्ता समीकरणका उतारचढाव र पार्टीभित्रका चुनौती पार गर्दै लामो समय प्रतीक्षा गरेपछि सुदूरपश्चिम प्रदेशको नेतृत्व गर्ने अवसर प्राप्त गरेका छन्। नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) बाट सुदूरपश्चिम प्रदेशसभा सदस्य तथा संसदीय दलका नेता रहेका भट्ट प्रदेशका पाँचौँ मुख्यमन्त्री बनेका हुन्।
प्रारम्भिक जीवन र राजनीतिमा प्रवेश
खगराज भट्टको जन्म २ पुस २०३१ मा डडेल्धुराको अजयमेरु गाउँपालिका–४, चौडीमा भएको हो। उनका बुबा स्वर्गीय रामदत्त भट्ट र आमा गोमतीदेवी भट्ट हुन्। पत्नी मञ्जु वम र दुई छोरासहित पारिवारिक जीवन बिताइरहेका भट्टले आइएलसम्म अध्ययन गरेका छन्।
उमेरले १६ वर्ष पनि नपुग्दै उनी राजनीतितर्फ आकर्षित भए। २०४७ सालमा तत्कालीन नेकपा एकता केन्द्रको सदस्यता लिएसँगै उनको औपचारिक राजनीतिक यात्रा सुरु भयो। २०५० साल असोजदेखि उनी पूर्णकालीन राजनीतिमा सक्रिय भए र त्यही वर्ष कात्तिकमा नेकपा एकता केन्द्रको डडेल्धुरा जिल्ला सदस्यको जिम्मेवारी पाए।
विद्यार्थी राजनीतिदेखि भूमिगत यात्रासम्म
राजनीतिसँगै भट्ट विद्यार्थी आन्दोलनमा पनि सक्रिय बने। डडेल्धुरा र कञ्चनपुरमा अखिल क्रान्तिकारीको नेतृत्वदायी भूमिकामा रहेका उनी २०५४ सालमा संगठनको केन्द्रीय सदस्य बने।
उनको राजनीतिक जीवनमा जेल र हिरासतको अध्याय पनि जोडियो। २०५२ फागुन २४ गते राज्यविरुद्धको मुद्दामा डडेल्धुराबाट पक्राउ परेका भट्टले करिब साढे नौ महिना हिरासत तथा जेल जीवन बिताए। अदालतको आदेशपछि रिहा भएपछि उनी झनै सक्रिय भएर भूमिगत राजनीतिमा प्रवेश गरे।
माओवादीले सशस्त्र विद्रोह सुरु गरेपछि भट्ट पूर्ण रूपमा भूमिगत भए। झण्डै ११ वर्ष भूमिगत राजनीतिमा रहँदा उनले पार्टीको जिल्ला नेतृत्वदेखि क्षेत्रीय र केन्द्रीय तहसम्म विभिन्न जिम्मेवारी सम्हाले। यही अवधिले उनको संगठनात्मक क्षमता र राजनीतिक आधारलाई बलियो बनायो।
माओवादी आन्दोलनमा जिम्मेवारी
२०५८ सालमा नेकपा (माओवादी) को जिल्ला सेक्रेटरी बनेका भट्टले २०५९ सालमा दार्चुला–बैतडी जिल्ला इन्चार्जको जिम्मेवारी सम्हाले। २०६० सालमा उनी पार्टीको केन्द्रीय सदस्य बने भने २०६४ सालमा सेती–महाकाली राज्यसमिति सचिवको जिम्मेवारीमा पुगे।
माओवादी आन्दोलनको मूलधारमा लामो समय बिताएका भट्ट पछि एमाले र माओवादी केन्द्रबीच एकता भएर बनेको नेकपाको सुदूरपश्चिम सह–इन्चार्ज बने। नेकपा विभाजनपछि २०७८ सालमा उनी माओवादी केन्द्रको प्रदेश इन्चार्जको जिम्मेवारीमा पुगे। यसरी संगठनको तल्लो तहबाट सुरु भएको उनको राजनीतिक यात्रा क्रमशः पार्टीको उच्च तहसम्म विस्तार हुँदै गयो।
शेरबहादुर देउवासँगको चुनावी प्रतिस्पर्धा
भूमिगत राजनीतिबाट संसदीय राजनीतिमा प्रवेश गरेपछि पनि भट्टका लागि सफलता सहज भएन। उनको राजनीतिक यात्राको सबैभन्दा चर्चित अध्यायमध्ये एक हो—डडेल्धुराबाट नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवासँगको निरन्तर चुनावी प्रतिस्पर्धा।
२०६४, २०७० र २०७४ सालका निर्वाचनमा भट्ट डडेल्धुराबाट देउवासँग पराजित भए। विशेषगरी २०७४ सालमा वाम गठबन्धनको बलसमेत उनका लागि पर्याप्त हुन सकेन। लगातार तीनपटक चुनावी पराजय व्यहोरे पनि उनले निर्वाचनको राजनीति छाडेनन्। बरु संगठन निर्माण र राजनीतिक सक्रियतालाई निरन्तरता दिँदै अर्को अवसरको प्रतीक्षा गरिरहे।
२०७९ को चुनावी जित र प्रदेशसभामा प्रवेश
लगातारको पराजयपछि २०७९ सालको निर्वाचनले भट्टको राजनीतिक यात्रामा निर्णायक मोड ल्यायो। डडेल्धुरा प्रदेशसभा क्षेत्र नम्बर १ बाट वाम–लोकतान्त्रिक गठबन्धनका उम्मेदवार बनेका उनले १२ हजार ११२ मत प्राप्त गर्दै नेकपा एमालेका पठानसिंह बोहरालाई पराजित गरे।
यो जितसँगै भट्ट पहिलोपटक सुदूरपश्चिम प्रदेशसभामा प्रवेश गरे। लामो समयसम्म राष्ट्रिय राजनीतिमा सक्रिय रहे पनि प्रत्यक्ष रूपमा प्रदेशसभामा निर्वाचित हुनु उनका लागि नयाँ राजनीतिक अध्याय थियो। प्रदेशसभामा प्रवेशसँगै उनको राजनीतिक हैसियत पनि थप उकासियो।
मुख्यमन्त्री बन्ने आकांक्षा र पहिलो अवरोध
प्रदेशसभा निर्वाचनपछि २०८० सालमा भट्ट संसदीय दलको नेता तथा नेकपा माओवादी केन्द्रको स्थायी समिति सदस्य बने। त्यतिबेलादेखि नै उनलाई सुदूरपश्चिमको भावी मुख्यमन्त्रीका रूपमा हेरिन थालेको थियो।
निर्वाचनअघि तत्कालीन माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ र कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाबाट मुख्यमन्त्री बनाउने आश्वासन पाएको चर्चा पनि चलेको थियो। तर निर्वाचनपछि राष्ट्रिय राजनीतिमा आएको परिवर्तनले उनको सम्भावनालाई तत्काल रोकिदियो।
कांग्रेस–माओवादी गठबन्धन टुटेर एमाले–माओवादी समीकरण बनेपछि त्यसको प्रभाव सुदूरपश्चिममा पनि पर्यो। मुख्यमन्त्री पद एमालेको भागमा गएपछि राजेन्द्रसिंह रावलको नेतृत्वमा सरकार बन्यो। मुख्यमन्त्री बन्ने चर्चामा रहेका भट्ट भने बिनाविभागीय मन्त्रीमा सीमित भए।
तर उनको त्यो जिम्मेवारी पनि लामो समय टिकेन। केन्द्रमा सत्ता समीकरण फेरिएपछि रावल नेतृत्वको सरकार अल्पमतमा पर्यो र अन्ततः २६ माघ २०७९ मा रावलले राजीनामा दिए। त्यससँगै भट्टको मन्त्री पद पनि कुनै मन्त्रालयको जिम्मेवारी सम्हाल्न नपाउँदै समाप्त भयो।
पार्टीभित्रको चुनौती र दल नेतामा पुनरागमन
सरकार गठनको असफल प्रयासपछि भट्टका लागि अर्को चुनौती पार्टीभित्रबाट आयो। माओवादी केन्द्रभित्र उनीविरुद्ध असन्तुष्टि बढेपछि उनलाई संसदीय दलको नेताबाट हटाएर मानबहादुर धामीलाई दल नेता चयन गरियो।
तर भट्टले आफ्नो राजनीतिक प्रभाव र केन्द्रसँगको सम्बन्ध कायम राखे। केन्द्रबाट पटकपटक निर्देशन आएपछि उनी पुनः संसदीय दलको नेताको भूमिकामा फर्किए। केन्द्रको ६ पटकको निर्देशनपछि दल नेतामा उनको पुनरागमन भयो। यस घटनाले सुदूरपश्चिम माओवादीभित्र उनको राजनीतिक प्रभाव र मुख्यमन्त्री बन्ने उनको निरन्तर आकांक्षालाई थप चर्चामा ल्यायो।
दशकौँको प्रतीक्षापछि सुदूरपश्चिमको नेतृत्व
किशोरावस्थामा राजनीतिक यात्रा सुरु गरेका भट्टले संगठनको जिल्ला सदस्यदेखि केन्द्रीय सदस्य, राज्यसमिति सचिव, प्रदेश इन्चार्ज, संसदीय दलको नेता हुँदै प्रदेशको कार्यकारी नेतृत्वसम्मको यात्रा तय गरेका छन्।
उनको राजनीतिक जीवनमा सफलता र असफलता दुवै छन्। जेल र भूमिगत जीवनदेखि तीनपटकको चुनावी पराजयसम्मका कठिन मोड पार गरेका भट्टले २०७९ मा प्रदेशसभा निर्वाचन जितेपछि आफ्नो राजनीतिक यात्रालाई नयाँ दिशामा अघि बढाए। मुख्यमन्त्री बन्ने पहिलो अवसर सत्ता समीकरणका कारण गुमे पनि त्यसपछि पार्टीभित्रको संघर्ष र राजनीतिक धैर्यलाई निरन्तरता दिए।
अन्ततः लामो राजनीतिक संघर्ष, पटकपटकको प्रतीक्षा र बदलिँदो सत्ता समीकरणका बीच भट्ट सुदूरपश्चिम प्रदेशको पाँचौँ मुख्यमन्त्री बन्न सफल भएका छन्। चौडीबाट सुरु भएको उनको यात्रा यस अर्थमा केवल एउटा व्यक्तिको राजनीतिक उन्नतिको कथा होइनस यो नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलन, भूमिगत राजनीति, संसदीय प्रतिस्पर्धा र प्रदेश राजनीतिका अनेक उतारचढाव पार गर्दै नेतृत्वको केन्द्रमा पुगेको लामो राजनीतिक यात्राको कथा पनि हो।